• Piet Jonker

Historische terugblik: Het verdwenen hamertje

PURMEREND In 1954 vond stadsarchivaris Schulting op de zolder van het stadhuis aan de Kaasmarkt een vergeelde doos met daarin een voorzittershamertje. Omdat het niet compleet meer was, werd het naar Koopman gebracht voor reparatie. Een paar maanden later vond Schulting de akten, waaruit duidelijk werd waar het hamertje vandaan kwam.

Piet Jonker

In de raadsvergadering van 11 september 1833 presenteerde burgemeester De Vries 'ene presidiale hamer', gemaakt van een stukje hout afkomstig van de kanonneerboot No. 2 die door commandant Jan van Speijk onder het uitspreken van de onsterflijke woorden: 'dan liever de lucht in' op 5 februari 1881 bij Antwerpen is opgeblazen. Het stukje hout was aangeboden door kapitein Hendrik Bos van het fregatschip De Diligence dat in Purmerend lag afgemeerd. Deze verklaarde getuige te zijn geweest van het ontploffen van de kanonneerboot en een stuk hout van de stuurhut had opgevist. Er werd een officiële acte opgemaakt, waarin kapitein Bos verzoekt: 'dat de hamer immer bij de voorzitter van den Stedelijke Raad mag worden gebezigd en voor alle de leden, als een waardig aandenken, aan de zoo voorbeeldeloze vaderlandsliefde van den jeugdige held Van Speijk strekken mag.'

NUT VAN 'T ALGEMEEN In hetzelfde jaar hield het door ds. Jan Nieuwenhuis in 1789 opgerichte Waterlandsche Departement tot Nut van 't Algemeen een vergadering en daar bracht de secretaris 'ene presidiale hamer' ter tafel die 'voor een Hollandse hart onschatbare waarde bezat'. En jawel, ook deze was gemaakt van een stukje hout aangeboden door kapitein Hendrik Bos die met zijn fregat lag afgemeerd in de Wilhelminasluis. Ook dit stukje hout was afkomstig van de boot van Van Speijk. Een van de leden was zo ontroerd dat hij tijdens de vergadering een zelfgeschreven dankgedicht liet voorlezen. Er waren veel lovende woorden voor kapitein Bos die door allerlei wazige omstandigheden niet kon uitvaren en daardoor 'helaas' aan wal moest blijven, waar hij vanwege zijn 'edelmoedig aanbod' werd opgenomen in de kring van notabelen.


SPOORLOOS Schulting heeft de Purmerendse hamer na de reparatie terug in het archief geplaatst, maar sindsdien is het spoorloos verdwenen. In 1960, tijdens de PM 550-feesten, kreeg burgemeester R. Kooiman een nieuwe voorzitters hamer aangeboden door wethouder Lieuwen met de wens: 'Dat het u en ons gegeven mag zijn aan de geschiedenis van deze stad een periode toe te voegen, waarvan latere geslachten zullen zeggen dat het een goede was.'

NIEUWE HAMER Deze hamer heeft het vijftig jaar, tot de PF'60 feesten, uitgehouden. Bij zijn aantreden in Purmerend kreeg burgemeester Don Bijl een nieuwe voorzittershamer aangeboden.

Of de stukjes hout echt van de kanonneerboot No.2 afkomstig waren of dat kapitein Hendrik Bos 180 jaar geleden een slimme manier had bedacht om zich onder de notabelen te begeven, zal waarschijnlijk nooit bekend worden.